به یاد حسینعلی ممتحن

 

به یاد حسینعلی ممتحن (Momtahen, H)، پژوهشگر برجسته و استاد تاریخ ایران که در ۶ اردیبهشت ۱۳۸۱ از این جهان درگذشت.

#حسینعلی_ممتحن #نهضت_شعوبیه #جنبش_ملی_ایرانیان

نهضت شعوبیه، سازمان کتابهای جیبی، ۱۳۵۴.

        شادروان دکتر حسینعلی ممتحن، استاد برجستۀ گروه تاریخ دانشگاه ملّی ایران بودند. از ایشان چندین کتاب و مقاله در پیرامون تاریخ ایران و جهان به یادگار مانده است. مهمترین کتاب ایشان به نام «نهضت شعوبیه» نخستین بار توسط سازمان کتابهای جیبی در سال ۱۳۵۴ خورشیدی به چاپ رسیده است. این کتاب تحقیقی کامل دربارۀ جنبش ملی ایرانیان در برابر حاکمان عرب و رسالۀ دکتری استاد ممتحن بوده که تکمیل شده است.

دکتر حسینعلی ممتحن ۱۳۸۱-۱۲۹۸ خورشیدی

فهرست کتابهای استاد ممتحن به این شرح است:

۱- تحقیق دراحوال و رسوم صابئیان عراق و خوزستان، تهران ۱۳۳۷، ۸۸ صفحه.

این کتاب از چهار بخش بشرح زیر تشکیل شده است: بخش اول: فرق صابئیان و تحول در افکار و عقاید مذهبی آنان. بخش دوم: عقاید مذهبی صابئیان عراق و خوزستان. بخش سوم: تحقیق درباره کتابهای مقدس و طبقات روحانیون و کیفیت انجام مراسم مذهبی. بخش چهارم: آداب و رسوم اجتماعی و هنرهای دستی صابئیان.

۲- راز بقای تمدن و فرهنگ ایران: چند مقاله تاریخی، تهران، انتشارات دانشگاه ملی ایران، ۱۳۵۵، ۳۸۸ صفحه.

این کتاب شامل ۱۰ مقاله تحقیقی دارای موضوعاتی نظیر نظامیه بغداد، بیت الحکمه بغداد، شعوبیه و جز آن است.

۳- سرگذشت جندی شاپور، انتشارات دانشگاه جندی شاپور، ۸۰ صفحه.

موضوع این کتاب در پیرامون تاریخ شهر جندی شاپور و دانشگاه مشهور آن (در نزدیکی دزفول) که در دورۀ ساسانیان و توسط خسرو انوشیروان ساخته شده بود، نوشته شده است.

۴- کلیات تاریخ عمومی، جلد اول: تاریخ ملل قدیم مشرق و یونان و روم، دانشگاه ملی ایران، ۱۳۵۵، ۴۴۴ صفحه. جلد دوم: تاریخ قرون وسطی اروپا، انتشارات دانشگاه ملی ایران، ۱۳۵۷، ۸۹ صفحه.

۵- نهضت شعوبیه، جنبش ملی ایرانیان در برابر خلافت اموی و عباسی، شرکت سهامی کتابهای جیبی، چاپ اول، ۱۳۵۴، ۳۹۰ صفحه.

۶- نهضت صاحب الزنج: قیام خونین بردگان سیاه در عراق (قرن سوم هجری)، انتشارات دانشگاه شهید بهشتی، چاپ اول، ۱۳۶۶، ۵۱۲ صفحه.

۷- نهضت قرمطیان و بحثی درباره انجمن اخوان الصفا و خلان الوفاء در ارتباط با آن، انتشارات دانشگاه شهید بهشتی، چاپ اول، ۱۳۷۱، ۳۸۲ صفحه.

۸- پژوهشی در تاریخ فرهنگ اسلام و ایران، انتشارات دانشگاه شهید بهشتی، چاپ اول، ۱۳۷۴، ۵۸۵ صفحه.

این کتاب از ۶ مقاله تشکیل شده است. مقاله اول: پژوهشی درباره سوختن کتابهای اسکندریه و ایران. مقاله دوم: نقش خوزستان در تاریخ و اقتصاد ایران باستان. مقاله سوم: خاصیت و ارزش اعداد و حروف از نظر متقدمان. مقاله چهارم: حروفیان. مقاله پنجم: نقطویان. مقاله ششم: نقش ایرانیان در تدوین و تنظیم دیوانها و سازمانهای اسلامی.

۹- تاریخ سیاسی اسلام در عصر امویان، دانشگاه شهید بهشتی، ۱۳۸۱، ۳۴۵ صفحه.

***

دربارۀ شرح حال و تألیفات استاد دکتر ممتحن، تنها دو مرجع (تا امروز) موجود است:

۱- غفاری، سارا و یگانه، حسن، یادی از شادروان دکتر حسینعلی ممتحن، مجله کتاب ماه جغرافیا، مهر ۱۳۸۲، صفحه ۱۰۰-۱۰۲.

۲- اسکندری، نسرین، بزرگان ارسنجان، انتشارات نوید شیراز، چاپ اول، بهار ۱۳۷۹، صص ۱۴۴-۱۴۷.

***

از آقای دکتر ممتحن تنها یک تصویر (همراه با اساتید دیگر به صورت دسته جمعی) جز آن که در مجله کتاب ماه جغرافیا چاپ شده در اینترنت موجود است. دریغا از اینکه برای شناخت استاد، حتی یک صفحه در ویکی پدیا نیز نوشته نشده است.

روانش شاد و یادش گرامی باد.

https://twitter.com/iranologyscty/status/1386422785895845888?s=20

به یاد سیدحسن تقی زاده

به یاد سیدحسن تقی زاده (TAQIZADEH, SAYYED ḤASAN) ادیب نامدار معاصر ایران، از رهبران انقلاب مشروطیت و محقق عالیقدر در زمینۀ گاهشماری، فرهنگ، زبان و دینهای ایران، که در ٨ بهمن‌ ۱۳۴۸ ازین جهان چشم فروبست. گنجينۀ مقالات تقی‌زاده در ۱۰ جلد و چندین کتاب از ایشان بیادگار مانده است.

سیدحسن تقی زاده (TAQIZADEH, SAYYED ḤASAN)

تصویر سیدحسن تقی زاده که در ابتدای جلد نخست از مجموعه ۱۰ جلدی مقالات تقی زاده به چاپ رسیده است.

تقی زاده، سیدحسن، مانی و دین او، تهران، ۱۳۳۵.

کتاب مانی و دین او که در اصل دو خطابه از آقای تقی زاده به دعوت آقای پورداود در محل انجمن ایرانشناسی بوده است. این دو خطابه در تاریخهای ۲۴ آذرماه ۱۳۲۸ و ۱۲ بهمن ۱۳۲۹ خورشیدی برگزار شده است. کتاب مانی و دین او بانضمام متون عربی و فارسی دربارۀ مانویت و آنچه بدین موضوع مربوط است به کوشش آقای احمد افشار شیرازی در چاپخانه مجلس بتاریخ اردیبهشت ماه سال ۱۳۳۵ خورشیدی بصورت کالینگوری و شومیز، ذیل نشریۀ انجمن ایرانشناسی بچاپ رسیده است.

مقالات تقی زاده، جلد اول، ۱۳۴۹ خورشیدی.

م‍ق‍الات‌ ت‍ق‍ی‌زاده‌/ [حسن ت‍ق‍ی‌زاده‌]؛ زی‍رن‍ظر ای‍رج‌ اف‍ش‍ار، تهران، چاپخانه بیست و پنجم شهریور، ۱۳۴۹-۱۳۵۷.

Maqālāt-e Taqizāda, ed. Iraj Afšār, 10 vols., Tehran, 1970-78. 

گنجینۀ مقالات تقی زاده، در ۱۰ جلد از سال ۱۳۴۹ تا ۱۳۵۷ به کوشش شادروان آقای ایرج افشار،  با چاپ بسیار نفیس منتشر شد. خوشبختانه، یک نسخه کامل از این مجموعۀ بسیار نایاب در کتابخانۀ ما در دسترس است.

در آینده‌ای نزدیک، یادداشتی در پیرامون این دانشمند بزرگ ایرانی، همان کسی که بسیاری از بزرگان ما، او را ابوریحان معاصر نامیده اند، منتشر خواهیم کرد. ضمن آن یادداشت، فهرستی جامع بهمراه جزییات از همه آنچه که در آرشیو خصوصی ما در زمینۀ مربوط به آقای تقی زاده قرار می گیرد، را  در همینجا برای دوستدارانش، خواهیم آورد.

در پیرامون کوشش برای شناخت و معرفی و چاپ آنچه به آقای تقی زاده مربوط است، دو نام از همه بیشتر می درخشند: اولی آقای ایرج افشار و دومی آقای عباس زریاب؛ روانشان شاد باد.

See Also / بیشتر بخوانید

The Encyclopædia Iranica, Iraj Afshar and EIr:

http://www.iranicaonline.org/articles/taqizadeh-sayyed-hasan-parent

TAQIZADEH (Taqizāda), SAYYED ḤASAN (b. Tabriz, 30 Ramażān 1295/27 September 1878; d. Tehran, 8 Bahman 1348/28 January 1970), distinguished statesman, constitutionalist, and scholar.

https://twitter.com/iranologyscty/status/1089932089569525760

به یاد گئو ویدن گرن

به یاد گئو ویدن گرن (WIDENGREN, GEO) شرق‌شناس برجستۀ سوئدی، استاد نامدار دانشگاه اوپسالا و متخصص در تاریخ دینهای خاورمیانه که در ۲۸ ژانویه ۱۹۹۶ ازین جهان درگذشت. از ایشان، کتاب بسیار با ارزش «دینهای ایران» و چند عنوان کتاب دیگر به فارسی ترجمه شده است. #دینهای_ایران #گئو_ویدن‌گرن

گئو ویدن گرن (WIDENGREN, GEO 1907-1996)

برای شناخت آقای ویدن‌گرن و نوشته‌ها و تحقیقات بسیار ارزشمند ایشان، چند منبع سودمند در دسترس است. اولی مقدمۀ کتاب دینهای ایران، که به قلم مترجم کتاب، آقای دکتر منوچهر فرهنگ است، دومی مدخل WIDENGREN, GEO در دانشنامۀ ایرانیکا است. گفتارهای کوتاه دیگری نیز ضمن معرفی کتابهای ترجمه شده ایشان در ایران منتشر شده است.

بنابراین با اطمینان میتوان گفت،  ویدن‌گرن از نوابغ روزگار و در زمینه تحقیقاتی خویش بود. او به همراه آقای استیگ ویکاندر (WIKANDER, Oscar Stig)  از شاگردان ممتاز آقای استاد هنریک سموئل نیبرگ (Nyberg, Henrik Samuel ) بودند. با نظر به اثربخشی نظریات نیبرگ در شیوۀ تحقیق و اندیشۀ شاگردان و طرفدارانش، ویدن‌گرن اما، در کتابها و مقالاتش، نظریات کاملا اختصاصی و منحصر بفرد و درجه یک خویش را ارائه میکند.
یادش فرخنده باد، این دانشمند بزرگ که بخش عظیمی از نوشته‌هایش، به تاریخ و فرهنگ و دینهای ایران اعتباری جهانی بخشید.

خوشبختانه در ایران، چندین کتاب از گئو ویدن‌گرن به فارسی ترجمه شده است.

کتابهای ترجمه شده تا آنجا که ما اطلاع داریم از اینقرار است:

"دینهای ایران"، نوشتۀ گئو ویدن‌گرن، ترجمۀ منوچهر فرهنگ

ویدن‌گرن، گئو، دینهای ایران، ترجمۀ دکتر منوچهر فرهنگ، تهران، انتشارات آگاهان ایده، ۱۳۷۷.

WIDENGREN, GEO, Die Religionen Irans, Stuttgart, 1965; Fr. tr. L. Jospin, Les religions de l’Iran, Paris, 1968.

جانمایه ایرانی: از آغاز تا اسلام/ گئو ویدن‌گرن

ویدن‌گرن، گئو، جانمایه ایرانی: از آغاز تا اسلام، ترجمۀ شهناز نصرالهی، آبادان، پرسش‏‫، ۱۳۹۱.‬

WIDENGREN, GEO, Iranische Geisteswelt, von den Anfängen bis zum Islam, Baden-Baden, 1961.

کتاب جانمایه ایرانی در سال ۱۳۸۱ تحت عنوان " جهان معنوی ایرانی از آغاز تا اسلام " توسط نشر میترا منتشر شده است.

پژوهشی در خرقه‌ی درویشان و دلق صوفیان/ گئو ویدن‌گرن

ویدن‌گرن، گئو، پژوهشی در خرقه‌ی درویشان و دلق صوفیان : جامه‌ی هارلکن و جامه‌ی رهبانی، کلاه دلقک‌ها و درویشان، ترجمه و تحقیق بهار مختاریان، تهران، آگه، 1393.

WIDENGREN, GEO, Harlekintracht und Mönchskutte, Clownhut und Derwischmütze: eine gesellschafts-, religions- und trachtgeschichtliche Studie, Almquist & Wiksells Boktryckeri, 1953.

کتاب حاضر ترجمه بخشی از شماره‌ی ۲ سالنامه‌ی Orientalia Suecana تالیف گئو ویدن‌گرن است.‬

ف‍ئ‍ودال‍ی‍س‍م‌ در ای‍ران‌ ب‍اس‍ت‍ان‌/ گ‍ئ‍و وی‍دن‌گ‍رن‌

ویدن‌گرن، گئو، ف‍ئ‍ودال‍ی‍س‍م‌ در ای‍ران‌ ب‍اس‍ت‍ان‌، ترجمۀ ه‍وش‍ن‍گ‌ ص‍ادق‍ی‌، تهران، نشر قطره، 1378.

WIDENGREN, GEO, Der Feudalismus im alten Iran, Arbeitsgemeinschaft für Forschung des Landes Nordrhein-Westfalen40, Köln-Opladen, 1969.

م‍ان‍ی‌ و ت‍ع‍ل‍ی‍م‍ات‌ او/ گ‍ئ‍و وی‍دن‌گ‍رن‌

ویدن‌گرن، گئو، م‍ان‍ی‌ و ت‍ع‍ل‍ی‍م‍ات‌ او، ترجمۀ ن‍زه‍ت‌ ص‍ف‍ای‌‌اص‍ف‍ه‍ان‍ی‌، ت‍ه‍ران‌، ن‍ش‍ر م‍رک‍ز‏‫، ۱۳۸۷.‬‬

WIDENGREN, GEO, Mani und der Manichäismus, Stuttgart, 1961; tr. C. Kessier, Mani and Manichaeism, New York, 1965.

See Also / بیشتر بخوانید

The Encyclopædia Iranica, Anders Hultgård:

http://www.iranicaonline.org/articles/widengren-geo

WIDENGREN, GEO (b. 24 April 1907; d. 28 January 1996; Figure 1), historian of religions, with particular emphasis on the ancient Near East and Iran.

Geo Widengren was born in Stockholm, Sweden, where he spent his childhood and youth. After he fulfilled his military service (1925-27), he entered the Military Academy Karlberg (1927) where he held the rank of ensign in the Swedish army reserve (1928; Répertoires, p. 540). He joined the Swedish contingent that fought with the Finnish army to defend Finland against the Soviet aggression in the so called ‘winter war’ in 1939-40. more

https://twitter.com/iranologyscty/status/1089930076970541058